Η αστική κουλτούρα της κρίσης και ο επίσημος (;) σχεδιασμός για την πόλη

αρχείο λήψης (1)

Το 2009 ταυτίζεται για τον ευρωπαϊκό χώρο με τη «συγκυρία» της οικονομικής κρίσης. Τα νέα δεδομένα θέτουν την κρίση ως καταλυτικό και αναγκαίο παράγοντα μεταλλαγής των πολιτικών του σχεδιασμού για την πόλη και της χρήσης τελικά αυτών των πολιτικών, ως μέσων διαχείρισης της κρίσης. Ως νέο στοιχείο, ο επίσημος λόγος προβάλει και συσχετίζει σχεδιαστικές πολιτικές και επιλογές στον αστικό χώρο, με την επενδυτική δραστηριότητα και την επίτευξη κέρδους, με στόχο την αποπληρωμή του χρέους- στόχος, ο οποίος σήμερα ταυτίζεται με την έξοδο της χώρας από την κρίση άρα και το δημόσιο συμφέρον.

Και ενώ σήμερα μιλάμε για την κρίση -ιδιαίτερα μετά από μια εποχή εκτεταμένης ευημερίας- το ζήτημα της σχέσης της αστικής ανάπτυξης με τις μακροοικονομικές κρίσεις και των διαδικασιών αστικοποίησης και οικοδόμησης του αστικού χώρου με τη γενική θεωρία των νόμων και της κίνησης του κεφαλαίου, έχει αναλυθεί διεξοδικά από τον D.Harvey [1], ο οποίος αποδεικνύει ουσιαστικά ότι η κρίση δεν αποτελεί μια σύγχρονη συγκυρία, έτσι όπως παρουσιάζεται, αλλά περισσότερο ένα δεδομένο για τις πόλεις. Επομένως η ιστορία αλλά και οι πρακτικές που έχουν ακολουθηθεί για τη διαχείριση του προβλήματος είναι λίγο πολύ γνωστές.

Τόσο στις ΗΠΑ όσο και σε επόμενο στάδιο στην Ευρώπη και στο ελληνικό παράδειγμα, η ανάδυση της δημοσιονομικής κρίσης προβάλλεται παράλληλα με την κατάρρευση του κατασκευαστικού κλάδου [2], το δημοσιονομικό χρέος παράλληλα με την πολιτική λιτότητας και τέλος η επίσπευση της ρύθμισης του χρέους προβάλλεται παράλληλα με την απορρύθμιση των πολιτικών για τον αστικό χώρο. Ταυτόχρονα και για ακόμα μια φορά στην ιστορία των «κρίσεων», τα δομικά χαρακτηριστικά της οικονομικής κρίσης, αποτυπώνονται στο χώρο ως φαινόμενα «αστικής κρίσης», που χρήζουν «επίλυσης». Τέτοια φαινόμενα είναι η φυσική και κοινωνική υποβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος στα κέντρα των πόλεων, η εντεινόμενη χωρική και κοινωνική πόλωση/αποκλεισμός, οι αλλαγές στην παραγωγική δομή των αστικών κέντρων κ.ά.,.

Η όχι και τόσο νέα αυτή αστική κουλτούρα, μετατρέπει το χώρο της πόλης σε “υποδοχέα” επενδύσεων, ο δε επίσημος σχεδιασμός, αναλαμβάνει το ρόλο «ρυθμιστή» διευκολύνοντας την τακτοποίηση στο χώρο των επενδύσεων και αναδεικνύοντας τους νέους προνομιακούς τόπους. Ωστόσο, και εδώ θα χρησιμοποιήσω τα λόγια του  D.Harvey«η γη δεν είναι εμπόρευμα με την συνηθισμένη έννοια. Συνιστά μια πλασματική μορφή κεφαλαίου, που απορρέει από τις προσδοκίες για την απόκτηση κέρδους, μέσα από τη μελλοντική διαχείρισή της (μελλοντικές τιμές των ενοικίων, νέα (παραγόμενη) αξία της γης).»[3]

Επομένως, κατανοούμε ότι ο χώρος, με την έννοια της γεωγραφικής θέσης, παίζει σημαντικότερο ρόλο στην παραγωγή αξίας και υπεραξίας, απ’ ότι η λειτουργία/δραστηριότητα, που αναπτύσσεται σε αυτόν και εν συνεχεία αποτελεί προνομιακό πεδίο άσκησης υιοθετούμενης πολιτικής.

Τελικά παρατηρείται σήμερα μια άνευ προηγουμένου απορρύθμιση του χώρου, που σχετίζεται με την αποδυνάμωση του θεσμοθετημένου ή επίσημου χωρικού σχεδιασμού, ο οποίος αντικαθίσταται από σημειακές επεμβάσεις στην πόλη και ad hoc χωροθετήσεις. Όπως φαίνεται σήμερα στον επίσημο σχεδιασμό η αλυσίδα «κρίση-χρέος-επενδύσεις» συμπορεύονται δημιουργώντας νέα δεδομένα, που αποτυπώνονται στον αστικό χώρο, μέσα από τις νέες παρεμβάσεις, οι οποίες δεν εντάσσονται σε ένα πλαίσιο συνολικού σχεδιασμού για την πόλη. Τα παραδείγματα για την Αθήνα δεν είναι λίγα, καθώς περιλαμβάνουν τα μεγάλα project που σχεδιάζονται ήδη ή “ακούγονται”, τόσο για το θαλάσσιο μέτωπο όσο και για το κέντρο της πόλης. Αυτό που μένει να δούμε είναι «η κρίση» της κρίσης και τι θα αφήσει για την πόλη και τους ανθρώπους της.

Ηρώ Μπάλα


[1] Harvey D., 2010, The Urbanisation of Capital, Oxford: Blackwell, 1985 και The Enigma of Capital, and the Crises of Capitalism, London: Profile Books, και
Harvey D., 2012, Οι αστεακές καταβολές των οικονομικών κρίσεων, Μέρος 1o,2o 3ο, 4o, http://www.newleftproject.org/ Αναδημοσίευση REDNotebook

[2] Η κατάρρευση του κατασκευαστικού κλάδου στην Ελλάδα αποτυπώνεται από την τελευταία κλαδική έκθεση της ICAP Group (Νοέμβριος 2012). Σύμφωνα με αυτή, τα έσοδα των τεχνικών επιχειρήσεων από την κατασκευή αυτοτελώς εκτελούμενων έργων κατέγραψαν μείωση της τάξης του 36% το 2012/11, ενώ την περίοδο 2008-2012 παρατηρούνται απώλειες 186.000 θέσεων εργασίας. Σημειώνεται ότι ο κλάδος των κατασκευών έφθασε στην κορύφωσή του το 2006, όπου συνέβαλε κατά 7,8% στο ΑΕΠ της χώρας, ενώ το 2011 η συμμετοχή του μειώθηκε μόλις στο 2,2%.

[3] Harvey D., 2012, Οι αστεακές καταβολές των οικονομικών κρίσεων, Μέρος 3ο, http://www.newleftproject.org/ Αναδημοσίευση REDNotebook

Πηγή: Λόγος+Πόλη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s