Ακούγονται στα Χανιά οι καμπάνες από τη Βαρκελώνη; Διδάγματα από την Καταλανική πρωτεύουσα

Γράφει η Σωτηρία Γεροχειμώνα*

Τις τελευταίες δεκαετίες η Βαρκελώνη θεωρείται ένα από τα πλέον ζηλευτά παραδείγματα τουριστικής ανάπτυξης. Mε 1,6 εκατ. κατοίκους και χωρίς να αποτελεί πρωτεύουσα χώρας, είχε το 1990 περίπου 1,7 εκατ. τουρίστες. Κατά την προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων του 1992, το 65% των κονδυλίων για έργα πήγε σε μη αθλητικές υποδομές εντός της πόλης, βελτιώνοντας την εικόνα της και την ποιότητα ζωής. Οι επιλογές και η προσπάθεια των φορέων της πόλης στέφτηκαν με επιτυχία καθώς έκτοτε ο αριθμός των τουριστών καταγράφει διαρκώς ρεκόρ, με 3,1 εκατ. επισκέπτες το 1995, 6,7 εκατ. το 2006 και 7,9 εκατ. το 2014.

upl53272a52564da

Αντίστοιχα εντυπωσιακή είναι και η αύξηση των υπολοίπων μεγεθών που σχετίζονται με τον τουρισμό. Μεταξύ 1990 και 2013 ο αριθμός των δωματίων που διατίθενται σε τουρίστες υπερτριπλασιάστηκε, στα 37.000 από 10.000 δωμάτια. Ο ετήσιος τζίρος των περίπου 12 δισ. ευρώ που παράγει ο τουρισμός στην πόλη, αντιπροσωπεύει το 14% της οικονομικής δραστηριότητας και συντηρεί πάνω από 100.000 θέσεις εργασίας.

Σε αυτά που συνέβαλαν στην τουριστική ανάπτυξη της Βαρκελώνης, καταγράφεται η βελτίωση των υποδομών του λιμανιού της, που μπορεί πλέον να εξυπηρετεί μέχρι και 7 μεγάλα κρουαζιερόπλοια και πάνω από 30.000 επισκέπτες την ημέρα. Επιπλέον ώθηση στην επισκεψιμότητα έδωσαν οι αεροπορικές εταιρίες χαμηλού κόστους, καθώς ενδεικτικά η Ryanair συνδέει την πόλη με πάνω από 35 ευρωπαϊκούς προορισμούς και η Easyjet με πάνω από 15. Πέραν της ενδυνάμωσης, στο μέτρο του εφικτού, των υποδομών της πόλης για να δεχθούν το μεγάλο αριθμό τουριστών, μεγάλες και παραδοσιακές περιοχές της Βαρκελώνης έχουν πλέον μετατραπεί σε περιοχές αποκλειστικά για τουρίστες. Η La Rampla και άλλες περιοχές στο ιστορικό κέντρο έχουν μετατραπεί –εκ των πραγμάτων- σε τεράστια τουριστικά πάρκα που απευθύνονται αποκλειστικά σε τουρίστες, με το 80% και πλέον των ανθρώπων σε αυτές να είναι επισκέπτες.

Σήμερα η Βαρκελώνη, παρά την επιτυχία της να αυξήσει τον αριθμό των τουριστών, απασχολεί τη σχετική δημοσιότητα με άρθρα που ουσιαστικά θέτουν τον προβληματισμό εάν είναι θύμα τουριστικής επιτυχίας. Ολοένα πληθαίνουν οι ανησυχίες αλλά και οι διαμαρτυρίες των κατοίκων ότι η πόλη δεν μπορεί να αντέξει το μεγάλο αριθμό τουριστών, καθώς οι υποδομές της δεν επαρκούν ακόμα και για να περπατήσουν στα πεζοδρόμια. Παράλληλα, έχει χάσει το χαρακτήρα της, και πλέον ζει για τον τουρισμό της, ενώ έχει καταστεί αφιλόξενη ακόμα και εχθρική προς τους ίδιους τους κατοίκους της. Οι επιχειρήσεις εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στην τουριστική κίνηση, οι τιμές σε προϊόντα, υπηρεσίες αλλά και ακίνητα ακολουθούν την τουριστική ζήτηση και καθίστανται απαγορευτικές για τους ντόπιους. Δεν είναι μόνο το ότι έχει χαθεί η έννοια της «γειτονιάς», όπως δηλώνουν άτομα που έχουν ζήσει όλη τους τη ζωή στη Βαρκελώνη.

Οι κάτοικοι αισθάνονται και αντιμετωπίζονται πλέον ως εμπόδια από τους τουρίστες, καθώς οι τελευταίοι ενδιαφέρονται για την ολιγόωρη βόλτα τους στην πόλη και όχι να συνυπάρξουν με αυτούς και να συμβιώσουν μαζί για κάποιο διάστημα, όπως περιέγραφε το πρότυπο του περιηγητή πριν από μερικές δεκαετίες. Τέλος, καταγράφονται και περιπτώσεις όπου κάτοικοι εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους, προκειμένου αυτά να μετατραπούν σε τουριστικά καταλύματα, καθώς κρίθηκε ότι είναι καλύτερο για την πόλη να υπάρχουν ολόκληρα κτήρια που να μένουν τουρίστες από το να ενοικιάζονται σε αυτούς μεμονωμένα διαμερίσματα στα διάφορα κτήρια της πόλης. Η κατάσταση αυτή επηρεάζει και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους τουρίστες, καθώς η Βαρκελώνη καταγράφεται ως η 4η χειρότερη πόλη ως προς την απογοήτευση που προκαλεί στους επισκέπτες της.

Οι τοπικές αρχές, στην προσπάθειά τους να μετριάσουν τις συνέπειες της αύξησης των επισκεπτών στα αξιοθέατα, προχώρησαν σε επιβολή εισιτηρίου σε χώρους που παλαιότερα ήταν δωρεάν. Έτσι η επίσκεψη στη φημισμένη εκκλησία Σαγράδα Φαμίλια, έργο του μεγάλου Καταλανού αρχιτέκτονα του 19ου αιώνα Αντονί Γκαουντί, κοστίζει από 15 έως 29 ευρώ. Αντίστοιχα, η είσοδος στο μητροπολιτικό πάρκο Γκουέλ, που αποτελεί κληρονομιά προς το λαό της Βαρκελώνης, κοστίζει 8 ευρώ, αν και –προς το παρόν τουλάχιστον- η είσοδος είναι δωρεάν για τους μονίμους κατοίκους όχι, όμως, ολόκληρης της πόλης, αλλά μόνο των περιοχών γύρο από το πάρκο. Η αφιλόξενη Βαρκελώνη έχει προκαλέσει διαδηλώσεις των κατοίκων της ενάντια στην τουριστική κίνηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι η νεοεκλεγείσα το καλοκαίρι του 2015 δήμαρχος της πόλης, Άντα Κολάου, κέρδισε με συνθηματολογία «η Βαρκελώνη να γίνει μία πόλη για τους κατοίκους της και όχι τους τουρίστες», διατρανώνοντας «η Βαρκελώνη δεν θα καταλήξει σαν τη Βενετία».

Η ανάπτυξη του τουρισμού στη Βαρκελώνη δεν έγινε ούτε τυχαία, ούτε χωρίς σχέδιο, ούτε χωρίς σημαντικές επενδύσεις στις υποδομές της πόλης. Επιπλέον, οι κάτοικοί της δεν είναι αντίθετοι στην έννοια του τουρισμού. Δούλεψαν γι’ αυτό, εκτιμούν και αναγνωρίζουν την οικονομική συνεισφορά του στην πόλη, αλλά δεν μπορούν πλέον να παραγνωρίσουν τις αρνητικές συνέπειές του. Αναφέρουν διαρκώς ότι το επιθυμητό είναι να παραμείνουν τα έσοδα από τον τουρισμό, αλλά με λιγότερους επισκέπτες, ώστε να μη δημιουργούνται προβλήματα στην πόλη. Το 2010 εκπονήθηκε ένα στρατηγικό σχέδιο από το δήμο της Βαρκελώνης και τον τουριστικό οργανισμό της, στο οποίο διαπιστώνονται τα παραπάνω προβλήματα και περιγράφεται η επιθυμητή εξέλιξη. Όμως, αν και μέχρι το 2015 θα έπρεπε να φαίνονται τα πρώτα σημάδια βελτίωσης, εντούτοις η κατάσταση παραμένει ίδια αν όχι και χειρότερη, μετατρέποντας ουσιαστικά το «στρατηγικό σχέδιο» σε ευχολόγιο. Με βάση όλα τα προαναφερθέντα, μάλλον ορθά διερωτάται ο δημοσιογράφος Ίαν Μάουντ σε άρθρο του στο περιοδικό Fortune, εάν «η Βαρκελώνη είναι θύμα της τουριστικής της επιτυχίας».

Τα παραπάνω δεν αναφέρθηκαν με σκοπό μόνο την ενημέρωση. Αν και η τουριστική ανάπτυξη διαφέρει από τόπο σε τόπο, ως προς τα χαρακτηριστικά, την ένταση, τις συνέπειες κ.λπ., εντούτοις οι εικόνες που καταγράφονται τόσο στην ειδησεογραφία όσο και στο ντοκιμαντέρ «Bye Bye Barcelona» του κινηματογραφιστή Eduardo Chibás, θυμίζουν σε μεγάλο βαθμό εικόνες της δικής μας πόλης, ειδικά στην περίοδο του καλοκαιριού. Και κοιτώντας στην πόλη μας, στα καταστήματα που δημιουργούνται, στις περιοχές που δημιουργούνται, στον τρόπο με τον οποίο προβάλλονται και δραστηριοποιούνται, στις εξελίξεις στην τοπική αγορά ακινήτων, στη δράση παραγόντων που καθιστούν την Κρήτη και τα Χανιά ελκυστικότερο, προτιμότερο και πιο προσιτό προορισμό, στις υποδομές στις οποίες επενδύουμε ως πόλη, στην αλλοτρίωση –το λέμε «προσαρμογή στις συνθήκες»- χώρων και μνημείων ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στην τουριστική ζήτηση, κοιτώντας τα όλα αυτά, δεν μπορεί παρά να μην γίνονται διάφορες συσχετίσεις στο μυαλό, παραλληλισμοί και υποθέσεις.

Σκοπός της παρέμβασής μας δεν είναι σε καμία περίπτωση να προκαλέσουμε πανικό, ούτε να σηκώσουμε κάποιο λάβαρο επανάστασης κατά του τουρισμού στην περιοχή μας. Ο τουρισμός φέρνει ζωή, φέρνει ανάπτυξη, συμβάλει στην οικονομική ισχύ μίας περιοχής και γι’ αυτά είναι επιθυμητός. Άλλωστε, τα Χανιά είναι πόλος έλξης επισκεπτών, ως εμπορικό λιμάνι, εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η περίπτωση της Βαρκελώνης δείχνει ότι πολύ εύκολα τα πράγματα μπορούν να φύγουν εκτός ελέγχου.

Επίσης, το να διατυπώνουμε και να επαναλαμβάνουμε εκφράσεις-κλισέ, όπως «στροφή σε πιο ποιοτικό τουρισμό», από μόνο του δεν αρκεί. Επειδή, λοιπόν, είναι σημαντικό να αναχαιτίζεις τις αρνητικές συνέπειες πριν αυτές εδραιωθούν, ή τουλάχιστον να έχουμε κάποιες εκτιμήσεις για την τροπή που μπορούν να πάρουν οι εξελίξεις, θα πρέπει να έχουμε τα μάτια μας ανοικτά και να ακούμε τις «καμπάνες» που ηχούν όπως αυτές από τη Βαρκελώνης. Και να εφαρμόζουμε αποτελεσματικά δράσεις και πολιτικές που ενδεχομένως αυτοί εφαρμόζουν ή εφαρμόσουν, ώστε να μη βρεθούμε στη δυσάρεστη θέση να γίνουμε κι εμείς… θύματα της επιτυχίας μας.

Σωτηρία Γεροχειμώνα έχει πτυχίο φιλοσοφίας από ιταλικό Πανεπιστήμιο, πτυχίο ελληνικού πολιτισμού από ελληνικό Πανεπιστήμιο και Μ.Sc. στη διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων. Εχει συνεργαστεί, μεταξύ άλλων, για θέματα τουρισμού και πολιτιστικής κληρονομιάς με την Περιφέρεια Αττικής και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους

Πηγές άρθρου:
[1] Euronews, 31/7/2015, «Οι πολλοί τουρίστες κάνουν κακό στον… τουρισμό της Βαρκελώνης», gr.euronews.com
[2] Δασοπούλου Δ., 5/6/2015, «Η ‘αγανακτισμένη’ δήμαρχος της Βαρκελώνης διώχνει τους τουρίστες», http://www.protothema.gr
[3] Βατόπουλος Ν., 7/7/2015, «Βαρκελώνη των πολιτών, όχι των επισκεπτών», http://www.kathimerini.gr
[4] Mount I., 30/3/2015, «Barcelona: A victim of its own tourism success?», http://www.fortune.com
[5] Chibás E., 2014, «Bye Bye Barcelona», http://www.byebyebarcelona.com [https://www.youtube.com/watch?v=kdXcFChRpmI]
[6] Ajuntament de Barcelona & Turisme de Barcelona, 2010, «City of Barcelona Strategic Tourism Plan – Diagnosis and strategic proposal», http://www.turismebcn2015.cat
[7] Turisme de Barcelona, http://www.barcelonaturisme.cat

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s